Autor: Ewelina Mackiewicz, Notariusz  ·  1.03.2025  ·  Zaktualizowano: 22.05.2026

Wybór formy aktu notarialnego przy sporządzaniu testamentu to najskuteczniejszy sposób, aby Twoja ostatnia wola została zrealizowana dokładnie tak, jak to zaplanowałeś. W naszej Kancelarii na warszawskim Powiślu pomagamy przejść przez ten proces z należytym spokojem i precyzją prawną.

W Polsce blisko 60% testamentów sporządzanych jest odręcznie – i właśnie ta forma najczęściej kończy się sporem sądowym między spadkobiercami. Błędy formalne, niejasne sformułowania czy wątpliwości co do poczytalności testatora potrafią sparaliżować podział majątku na wiele lat. Testament notarialny eliminuje te ryzyka już na etapie jego sporządzania.

Testament notarialny czy własnoręczny – która forma jest bezpieczniejsza?

Choć prawo uznaje testamenty spisane własnoręcznie, są one znacznie częściej obarczone błędami formalnymi, które mogą prowadzić do ich unieważnienia. Poniższa tabela pokazuje kluczowe różnice obu form:

Najważniejsze zalety formy notarialnej:

• Gwarancja poczytalności: Notariusz jako urzędnik państwowy ma obowiązek upewnić się, że osoba sporządzająca dokument działa świadomie, swobodnie i rozumie skutki swoich decyzji.
• Precyzyjna treść: Wyeliminowanie sformułowań niejasnych, które w przyszłości mogłyby stać się zarzewiem sporu w rodzinie.
• Wpis do NRT: Informację o testamencie możemy bezpłatnie wpisać do Notarialnego Rejestru Testamentów. Dzięki temu bliscy odnajdą dokument u dowolnego notariusza w Polsce, nawet jeśli zapomnisz ich o tym poinformować.

Legat windykacyjny – precyzyjne przekazanie majątku konkretnej osobie

To unikalne narzędzie dostępne wyłącznie w testamencie notarialnym. Pozwala ono przekazać konkretny składnik majątku (np. mieszkanie w Śródmieściu, udziały w spółce czy cenny obraz) wskazanej osobie w momencie Twojej śmierci. W testamencie odręcznym możesz jedynie operować ułamkami spadku, co wymusza na rodzinie późniejszy, często bolesny dział spadku przed sądem.

Zapis windykacyjny działa z mocy prawa w chwili otwarcia spadku – zapisobiorca nabywa własność konkretnego przedmiotu automatycznie, bez konieczności wytaczania powództwa ani zawierania umów z pozostałymi spadkobiercami. Warto sięgnąć po tę instytucję szczególnie wtedy, gdy chcesz mieć pewność, że lokal mieszkalny, działka lub wartościowy przedmiot trafi dokładnie do tej osoby, którą masz na myśli. Jeśli zastanawiasz się, czy testament to właściwa forma — czy lepsza byłaby darowizna lub umowa dożywocia — przeczytaj nasz poradnik o przekazaniu nieruchomości dziecku.

Czy testament notarialny można podważyć?

W internecie często pojawia się pytanie: czy każdy testament można obalić? Choć teoretycznie każdy dokument można zaskarżyć, testament w formie aktu notarialnego jest najtrudniejszy do podważenia. Wynika to z faktu, że jest to dokument urzędowy, a notariusz bada zdolność testatora do podejmowania decyzji w momencie podpisu.

Kodeks cywilny w art. 945 § 1 określa trzy przesłanki nieważności testamentu:

1. Stan wyłączający świadome lub swobodne podjęcie decyzji – zaawansowana demencja, ciężka choroba psychiczna, silne upojenie alkoholem lub środkami odurzającymi w chwili składania oświadczenia woli.
2. Błąd – testator działał pod wpływem mylnego wyobrażenia o rzeczywistości, a gdyby znał prawdziwy stan faktyczny lub prawny, nie sporządziłby testamentu o takiej treści.
3. Groźba – testament sporządzono wskutek bezprawnej presji lub przymusu ze strony innej osoby.

Zachowek – prawa osób pominiętych w testamencie

Testament notarialny daje szeroką swobodę rozporządzania majątkiem, ale nie znosi wszystkich praw rodziny. Instytucja zachowku (art. 991 KC) chroni najbliższych, którzy zostali pominięci lub otrzymali zbyt mało.

Kto ma prawo do zachowku? Zstępni (dzieci, wnuki), małżonek i rodzice spadkodawcy – ale wyłącznie ci, którzy dziedziczyliby z ustawy, gdyby nie było testamentu. Zachowek nie przysługuje dalszej rodzinie (rodzeństwo, teściowie) ani osobom, które zrzekły się dziedziczenia lub zostały uznane za niegodne dziedziczenia.

Ile wynosi zachowek? Co do zasady – połowę wartości udziału, jaki przypadałby danej osobie przy dziedziczeniu ustawowym. Dla małoletnich zstępnych i osób trwale niezdolnych do pracy zachowek wynosi dwie trzecie takiego udziału. Co istotne, zachowek jest roszczeniem pieniężnym – uprawniony nie może żądać wydania konkretnego składnika majątkowego, lecz wyłącznie wypłaty odpowiedniej sumy.

Przykład: Spadkodawca pozostawia w testamencie cały majątek wartości 600 000 zł jedynemu dziecku z drugiego związku. Pominięte dziecko z pierwszego związku (pełnoletnie) ma prawo do zachowku wynoszącego 1/2 × 1/2 udziału ustawowego = 150 000 zł. Nawet najstaranniej przygotowany testament notarialny nie usunie tego roszczenia, jeśli nie zawiera wydziedziczenia opartego na konkretnej przesłance.

Czy testament może wyeliminować zachowek? Testament sam w sobie nie pozbawia prawa do zachowku. Jedyną skuteczną drogą jest wydziedziczenie (art. 1008 KC) – wyraźne oświadczenie w testamencie, oparte na jednej z trzech ustawowych przesłanek: uporczywe postępowanie wbrew zasadom współżycia społecznego, umyślne przestępstwo przeciwko testatorowi lub bliskim, rażące zaniedbanie obowiązków rodzinnych. Wydziedziczenie musi być uzasadnione w treści testamentu – ogólnikowe sformułowania nie wystarczą. Dlatego tak ważne jest, aby testament redagował notariusz, który dba o precyzję każdego zapisu. Po śmierci testatora spadkobiercy będą musieli formalnie potwierdzić swoje prawa – najszybszym sposobem jest akt poświadczenia dziedziczenia sporządzony u notariusza w trakcie jednej wizyty.

Ile kosztuje testament u notariusza w 2026 roku?

Koszty sporządzenia testamentu są regulowane rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości (Dz.U.2024.1566) i są jednakowe w każdej kancelarii notarialnej w Polsce – notariusz nie może pobierać wyższych opłat niż wynikające z rozporządzenia. Stawki taksy za testamenty określa § 8:

Do powyższych kwot należy doliczyć również taksę notarialną związaną z wyborem przez Spadkodawcę prawa właściwego dla ogółu spraw dotyczących jego spadku - 200 zł netto oraz koszt wypisów aktu - 6 zł netto za każdą rozpoczętą stronę. 

Jeżeli z uwagi na stan zdrowia lub inne okoliczności wizyta w kancelarii jest niemożliwa, notariusz może sporządzić testament poza siedzibą kancelarii. Za wyjazd pobierana jest opłata ryczałtowa: 50 zł za każdą rozpoczętą godzinę w porze dziennej (8:00–20:00) lub 100 zł za godzinę w porze nocnej oraz w dni ustawowo wolne od pracy.

Najczęstsze pytania o testament notarialny

Podstawa prawna

• Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, art. 941–958 (testament), art. 945 (nieważność), art. 946–947 (odwołanie), art. 968 (zapis zwykły), art. 981¹–981⁶ (zapis windykacyjny), art. 991–1011 (zachowek i wydziedziczenie)
• Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie, art. 79–95 (akt notarialny)
• Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej (Dz.U.2024.1566), § 8 (testamenty), § 12 (wypisy)